Zonder opdracht erachter
De meeste portretten die ik maak hebben een doel: een profiel, een jaarverslag, een teampagina. Er is een gebruik, en dat gebruik bepaalt hoe de foto eruit moet zien.
Bij een persoonlijk portret valt dat weg. Er is geen kanaal waar hij op moet passen en geen formaat waar hij in moet. Dat maakt het vrijer en tegelijk lastiger, want je moet zelf bepalen wat je wilt vastleggen.
De vraag die ik dan stel is niet hoe je eruit wilt zien, maar wat je zou willen dat iemand over tien jaar aan de foto ziet. Dat is een heel ander gesprek, en het levert bijna altijd een beter beeld op.
Waar het vaak voor is
Voor een levensmoment: iemand die met pensioen gaat, een studie afrondt, herstelt van iets. Voor aan de muur thuis. Voor een familie die wil dat er eindelijk eens een goede foto van vader of moeder bestaat.
Dat laatste komt vaker voor dan mensen denken. Van de meeste mensen bestaat geen enkel behoorlijk portret — wel duizend kiekjes, geen foto waar iemand bewust naar heeft gekeken.
En soms is er helemaal geen aanleiding, behalve dat iemand toe is aan een beeld van zichzelf zoals hij nu is.
Wat de sessie anders maakt
Tijd, vooral. Bij een zakelijke sessie is efficiëntie een deugd; hier werkt die tegen je. De beste opnames komen meestal ruim nadat mensen zijn vergeten dat de camera er staat.
De locatie mag meedoen. Thuis, buiten, op een plek die iets betekent — dat geeft een portret een laag die een neutrale achtergrond nooit heeft. De keerzijde is dat een omgeving ook kan overheersen; daarom blijft de vuistregel dat alles in beeld een reden moet hebben.
En er mag meer stilte zijn. Een portret waarop iemand niet lacht is niet mislukt. Vaak is het het beeld waar de familie later het meest aan gehecht is.
Retouche: hier extra terughoudend
Bij een zakelijk portret is subtiele retouche vanzelfsprekend. Bij een persoonlijk portret ligt de lat nog hoger, en de reden is eenvoudig: dit beeld moet nog kloppen als de persoon er niet meer is.
Wat weggaat is toeval — een pluisje, een reflectie, iets wat afleidt. Wat blijft is alles wat iemand tot zichzelf maakt. Rimpels, littekens, een scheve mond bij het lachen: dat zijn geen fouten in het beeld, dat is het beeld.
De kleurgradatie mag wel voor sfeer zorgen. Warm en zacht, of juist ingehouden en grijzig — dat is een keuze die bij de persoon past en die we vooraf bespreken.
